Jak działa ZUS? Gdzie trafiają Twoje składki?

Jak działa ZUS? Gdzie trafiają Twoje składki?

Czy ZUS ma pieniądze na kontach?

Rozpocznę cytatem “ZUS ma najlepszy na świecie system komputerowy. To jest system, który potrafi policzyć coś, czego nie ma” powiedział wiele razy Prof. Robert Gwiazdowski, ekspert i wieloletni członek Centrum Adama Smitha. Profesor, jak mało kto, rozumie jak działa ZUS, czyli Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ już dwukrotnie zasiadał w jego radzie nadzorczej. Przez półtora roku był nawet jej przewodniczącym, a jednocześnie najgorętszym krytykiem instytucji ZUS-u. We wpisie wyjaśnię Tobie dlaczego autor cytatu powiedział te słowa oraz udowodnię, że – niestety dla Ciebie i dla mnie – wypowiadając je wcale nie przesadził.

W skrócie

Niektóre kraje mają bardzo silne systemy emerytalne, zbudowane tak, aby przez lata wypłacać swoim obywatelom emerytury, na które ciężko pracowali. Niestety nie mogę tego napisać o polskim ZUS-ie, którego zasadę działania poznacie w tym wpisie.

Co się dzieję z Twoimi środkami wpłacanymi na ZUS?

Zanim zaprezentuję Ci graficznie jak system emerytalny w Polsce mógłby działać, jak wielu myśli, że działa oraz jak działa ZUS naprawdę wyjaśnię o czym mówił prof. Gwiazdowski. Otóż każdy płatnik składek na ZUS posiada tam swoje tzw. konto ubezpieczonego. Konto to to nic innego jak suma składek ZUS, które zapłaciłeś w swojej dotychczasowej karierze waloryzowana inflacją. Jeśli klikniesz w link, który wyżej wkleiłem to przeczytasz pisany w najbardziej zawiły i skomplikowany sposób opis swojego konta w ZUS. Tak jakby komuś zależało, aby system ten był niezrozumiały. Nie martw się, bo wszystko wyjaśnię. W teorii Twoje konto w ZUS działa tak:

  • Pracując, co miesiąc dokonujesz wpłat na ZUS. 19,52% kwoty płaconej Tobie przez pracodawcę trafia do ZUS (z czego 9,76% z Twojej pensji brutto i 9,76% z całkowitego kosztu pracodawcy). Kalkulator wynagrodzeń pomoże Ci policzyć ile wynosi Twoja miesięczna składka ZUS.
  • ZUS prowadzi wirtualne Konto Ubezpieczonego i w systemie komputerowym sumuje Twoje comiesięczne wpłaty, dokonywane przez lata pracy. Jest to tylko liczba w systemie.
  • W momencie przejścia na emeryturę ZUS podlicza ile wpłaciłeś, biorąc pod uwagę inflacje. Następnie estymuje Twoją pozostałą długość życia w miesiącach. Iloraz tych dwóch to Twoja miesięczna emerytura.

Przykładowo: Janek pracował od 25 do 65 roku życia, czyli przez 40 lat. Jego pensja wynosiła niezmiennie 3 000 zł brutto miesięcznie. Oznacza to, że miesięczna wpłata na ZUS płacona przez niego i pracodawcę wynosiła 585,6 zł. Janek uzbierał na koncie kwotę 281 088 zł. Uwzględniając waloryzacje, powiedzmy, 400 000 zł. Ma teraz 65 lat, więc (uwzględniając średnią wieku mężczyzn, czyli 73,8 lat) zostału mu statystycznie 8,8 lat, czyli 106 miesięcy życia. Emerytura miesięczna Jana powinna stąd wynieść 400 000 zł podzielone przez 106 miesięcy, czyli 3 703 zł brutto miesięcznie. Tyle z teorii.

Podoba Ci się? Polub Inwestomat na Facebooku!

Jak działa ZUS?

Jak można by usprawnić działanie ZUS-u?

W idealnym świecie Twoje konto w ZUS faktycznie jest Twoje, zarządzają nim profesjonaliści, którzy w sposób rozsądny inwestują uskładane przez Ciebie środki, by powiększyć Twoją emeryturę w przyszłości. Obecni emeryci, natomiast, odcinają kupony ze środków, które sami uzbierali przez dziesiątki lat pracy. Poniższa grafika przedstawia ten koncept:Jak ZUS i FUS działać powinnyW takim systemie emerytalnym:

  • Każdy wpłaca pieniądze na swoją przyszłość. Im więcej wpłacisz, tym więcej otrzymasz
  • Twoimi środkami zarządza prywatny fundusz inwestycyjny, którego profil ryzyka wybierasz sam
  • To Ty wybierasz moment przejścia na emeryturę. Powiedzmy, że minimum to 60 lat, ale im krócej zbierałeś pieniądze, tym mniej znajdzie się na Twoim koncie emerytalnym. Im szybciej zdecydujesz się przejść na emeryturę, tym niższa będzie jej wysokość, ponieważ do średniej długości życia dla Twojej płci zostanie Ci więcej lat życia

Podobny system emerytalny znajdziesz w Szwecji. Wiem coś o nim, bo w ciągu moich 4 lat pracy w tym kraju sam stałem się jego częścią. Mimo, że przepracowałem tam jedynie kilka lat to po osiągnięciu 60 roku życia zostanie mi wypłacona niska (bo krótko zbierana) emerytura szwedzka. Sam oceń sprawiedliwość tego systemu, a tymczasem przejdźmy do tego jak niektórzy rodacy myślą, że działa ZUS.

Jak wielu Polaków myśli, że ZUS działa?

Od teraz będziemy powoli schodzić na ziemię. Przejdźmy więc do najważniejszej części wpisu. Na Naszych kontach emerytalnych nie ma pieniędzy, ponieważ są one wypłacane obecnym emerytom. To, co nazwano Twoim kontem ubezpieczonego jest w rzeczywistości niczym nie pokrytym rejestrem w systemie komputerowym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dokładnie to miał na myśli prof. Gwiazdowski wypowiadając wcześniej wspomniane słowa o tym jak działa ZUS. Rysunek poniżej dość trafnie obrazuje zasadę działania polskiego systemu emerytalnego, choć świadomie pomija jeden aspekt, który omówię za chwilę.

Jak wielu myśli, że ZUS i FUS działają

Naturalnie w Twojej głowie rodzi się teraz pytanie “to gdzie podziały się wpłaty obecnych emerytów?”. Dodatkowo liczba pracowników ten instytucji mogła rzucić Ci się w oczy. W ZUS pracuje ponad 45 000 osób, co czyni go… trzecim największym pracodawcą w Polsce, zaraz po Poczcie Polskiej i Jeronimo Martins (właścicielu sieci Biedronka). Armia 45 tys. urzędników w ZUS pracuję nad obsługą prawie 8 mln emerytów i rencistów. To oznacza jednego pracownika ZUS na około 175 osób otrzymujących świadczenia. Dla porównania w 2016 r. w Polsce mieliśmy jednego lekarza na 416 mieszkańców kraju. Przyznaję, że ciekawi mnie jak taki prosty z zasady biznes wymaga aż tylu pracowników. Tyle, że pieniędzy ze składek ZUS już teraz nie starcza, by pokryć koszty działania tej “megakorporacji” oraz koszty obecnych emerytur, o czym przekonasz się teraz.

Jak naprawdę działa Zakład Ubezpieczeń Spółecznych?

Pamiętam moment, gdy po raz pierwszy analizując budżet państwa (zobacz też: “Na co państwo polskie wydaje pieniądze?“) zauważyłem, że system emerytalny jest największą składową jego wydatków. Pomyślałem wtedy “jak to możliwe, skoro składki na ZUS nie są podatkami?”. Okazuje się, że już teraz 16,5 mln pracujących Polaków nie jest w stanie utrzymać 8 mln emerytów i rencistów wyłącznie ze swoich składek na ubezpieczenie społeczne. Aby obecni emeryci otrzymali należne im świadczenia Rząd RP dokłada do ZUS-u ponad 13% wszystkich wydatków budżetu państwa. Oznacza to, że 80% wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT) idzie na utrzymanie emerytów i rencistów. Rzuć okiem na poniższą grafikę:

Jak naprawdę ZUS i FUS działają

Czy powinieneś zacząć się martwić? Niestety tak, wystarczy spojrzeć na piramidę demograficzną Polski. Wynika z niej, że o ile w 2019 r. stosunek aktywnych zawodowo do emerytów i rencistów wynosi około 2:1 to za 30 lat, w 2049 r. wynosić będzie tylko 6:5. Jak myślisz, skoro 2 pracujących nie daje rady utrzymać ze swoich składek 1 emeryta to czy nieco ponad 1 osoba płacąca składki ZUS utrzyma za 30 lat 1 emeryta? Odpowiedź jest jasna: nie, a na pewno nie przy obecnej wielkości emerytur i wieku emerytalnym. ZUS jest jak czarna dziura, która z roku na rok będzie w coraz gorszej sytuacji, a jej potrzeby podatkowe będą tylko rosnąć. Pytanie czy w końcu jedna z kolejnych władz, wybieranych na krótkie, 4-letnie kadencje odważy się coś w tym wadliwym systemie zmienić?

Czym lepszym można by zastąpić wadliwy ZUS?

W chwili, w której to piszę, czyli w grudniu 2019 sytuacja ZUS-u jest dramatyczna, ale jeszcze nie jest za późno, by zmienić kierunek. Uważam, że wszystkim, którzy do systemu wpłacali i wpłacają powinno się zagwarantować obiecane wypłaty od wieku emerytalnego, choćby w 100% z podatków. Bardzo istotnym jest, natomiast, by przerwać tą “spiralę zła” i umożliwić nowo wchodzącym na rynek pracy nie przystępowanie do obecnego systemu emerytalnego. W jego miejsce zaproponowałbym system o poniższych cechach:

  • Obywatel sam decyduje ile procent jego pensji co miesiąc ma trafiać na jego inwestycyjne konto emerytalne
  • Konta emerytalne są prywatne i prowadzone przez profesjonalne fundusze, banki inwestycyjne oraz domy maklerskie
  • W zależności od wieku pracownika, jego środki przekazywane są bardziej (młodzi) lub mniej (starsi) ryzykownym funduszom inwestycyjnym. Pracownik ma możliwość samodzielnej alokacji.
  • Takie konta, podobnie jak IKE i IKZE, otrzymałyby zwolnienie z podatku od zysków kapitałowych (podatku belki), co zachęcałoby do udziału w programie

Podsumowanie

To koniec pierwszego wpisu o ZUS, ale z pewnością nie będzie to ostatni wpis o systemie emerytalnym. Mam nadzieję, że udało mi się wytłumaczyć Tobie jak działa ZUS w prosty sposób i jesteś teraz chociaż trochę bardziej zmotywowany do własnego oszczędzania i inwestowania. O porównaniu ZUS-u do innych systemach emerytalnych przeczytasz we wpisie “Emerytury w Europie (1/2). Gdzie w Europie są najwyższe emerytury?“. Na moim blogu znajdziesz też wpis o islandzkim systemie emerytalnym, który byłby świetnym konceptem, na bazie którego Polacy mogliby zbudować lepszy system emerytalny.
 

Bądź na bieżąco. Zero spamu, maksimum treści:

0 0 zagłosuj
Oceń artykuł
Obserwuj wątek
Powiadom o
guest
4 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
Komentarze dotyczące treści
Zobacz wszystkie komentarze