Jak zacząć inwestować na giełdzie? Pierwsze 5 kroków w inwestowaniu

Ten bardzo potrzebny wpis chciałbym zacząć od tego, że inwestowanie na giełdzie nie musi i nie powinno moim zdaniem kojarzyć się z wysokim poziomem trudności i wysokim ryzykiem, bo istnieją proste sposoby inwestowania na giełdzie. Gdybym w to nie wierzył, to nie zatytułowałbym mojej pierwszej książki „Inwestowanie dla każdego” i nie opisałbym w niej jak krok po kroku zacząć inwestować na giełdzie. Nie wszyscy mają jednak czas, aby przebić się przez 470 stron książki i chcieliby po prostu dowiedzieć się, jak zacząć inwestować na giełdzie i jakiego przygotowania będzie wymagało rozpoczęcie rozsądnego inwestowania długoterminowego. Dlatego postanowiłem napisać kompleksowy wpis o tym, jak od A do Z zacząć inwestować na giełdzie swoje nadwyżki finansowe, by robić to z głową, według planu i tak, by w długim terminie osiągnąć przyzwoite wyniki, unikając przy tym nadmiernego stresu.

Zastrzegam, że wpis nie będzie miał formy kompendium „wszystkiego o wszystkim”, a w wielu miejscach po prostu odeślę Cię do bardziej szczegółowych materiałów na dany temat. Mimo to jego dokładna lektura powinna pozwolić na świadome rozpoczęcie przygody z inwestowaniem pieniędzy. 

Przy okazji chciałbym też podziękować Piotrkowi (temu od pliku do śledzenia inwestycji) za ogromną pomoc w postaci sugestii na temat rozszerzenia tego wpisu o wszystkie rozdziały wymagane do rozpoczęcia inwestowania. Bez Piotrka ten wpis byłby znacznie mniej kompletny, więc tradycyjnie wielkie dzięki za pomoc, Piotrek!

W świecie nowoczesnego inwestowania pieniędzy mamy do wyboru tak dużo rodzajów aktywów, że wiele ludzi doznaje „paraliżu decyzyjnego” ze względu na samą liczbę możliwości. Przedstawię teraz pokrótce każdą z popularnych klas aktywów inwestycyjnych, byś rozumiał, w co w ogóle można inwestować i czy dany rodzaj instrumentu w ogóle jest dla Ciebie. 

Zazwyczaj zaczyna się od lokat i kont oszczędnościowych, które dla wielu nawet nie są inwestowaniem, tylko oszczędzaniem pieniędzy. Dzięki gwarancji BFG (do równowartości 100 000 euro) są uznawane za jeden z najbezpieczniejszych sposobów lokowania nadwyżek finansowych, jednak ze względu na to, że lokaty w długim terminie przegrywają z inflacją, nie uznaję tego sposobu inwestowania za godny polecenia. Oczywiście są też lokaty promocyjne, które mają szansę pobić inflację, jednak „skakanie między promocyjnymi lokatami” to według mnie za dużo pracy, by było to warte świeczki.

Pod względem bezpieczeństwa i pewności podobne do lokat są detaliczne obligacje skarbowe, które może i nie podlegają BFG, ale są zobowiązaniem państwa, co uznawane jest za najlepsze możliwe zapewnienie spłacalności dla inwestora indywidualnego. Do zalet detalicznych (oszczędnościowych) obligacji skarbowych należy to, że da się je zerwać w każdej chwili (płacąc karę), jednak ta kara nigdy nie przekracza wartości otrzymanych lub zgromadzonych odsetek, dzięki czemu na inwestycji w obligacje detaliczne nie da się nominalnie stracić. Drugą zaletą jest obecność w ofercie polskich obligacji oszczędnościowych bardzo korzystnie oprocentowanych obligacji indeksowanych inflacją (głównie 10-letnich EDO i 12-letnich ROD), które w długim terminie nawet pomimo podatku Belki bezproblemowo pobijały polską inflację. Dlatego to detaliczne obligacje skarbowe traktuję jako podstawę lub świetne uzupełnienie portfela inwestycyjnego polskiego inwestora. W ofercie są też obligacje hurtowe, ale jest to trochę „wyższa szkoła jazdy”, więc pozostawię je na razie bez komentarza.

Laicy często uznają kupowanie walut obcych, np. dolara amerykańskiego (USD) lub euro (EUR) za inwestycję, ale w praktyce były to historycznie bardzo słabe aktywa inwestycyjne. Waluty ze swojej natury podlegają inflacji i wahaniom kursów wobec PLN, więc nie dość, że są zmienną, to jeszcze bardzo mało zyskowną inwestycją samą w sobie. Dlatego unikałbym dodawania walut obcych do swojego portfela, chyba że w postaci obligacji skarbowych nominowanych w walutach obcych.

Niektórzy za najpewniejszą inwestycję uważają metale szlachetne, głównie złoto i srebro. Choć ich stopy zwrotu są w ostatnich latach imponujące, to w mojej analizie pokazałem, że nie zawsze tak było, więc warto zapoznać się z historią ich notowań, zanim podejmiemy decyzję o dodaniu ich do portfela inwestycyjnego. Nie mówiąc o rzekomo stabilizującej roli w portfelu, która tak naprawdę pod kątem zmienności bardziej przypomina akcje spółek giełdowych od obligacji skarbowych. Do przemyślenia.

W Polsce bardzo wiele osób inwestuje w nieruchomości, głównie mieszkania na wynajem i choć to na ogół dość zyskowny sposób inwestowania, to jego podstawową wadą jest konieczność posiadania dużych środków lub zdolności kredytowej, którą nie każdy dysponuje. Dodatkowo jest to inwestycja dość czasochłonna i niemająca wiele wspólnego z „dochodem pasywnym”, jak często nazywa się inwestowanie w mieszkania na wynajem.

Właśnie dlatego na ogół podstawą portfela inwestycyjnego rozsądnego inwestora długoterminowego są akcje spółek giełdowych, a dokładniej indeksowe fundusze ETF. Akcje są najsensowniejszym motorem wzrostu portfela, bo inwestycja w nie polega po prostu na wzięciu udziału we wzroście gospodarczym kraju lub regionu poprzez inwestycję w akcje spółek notowanych w tymże regionie. Co bardzo istotne, jest to inwestycja zdywersyfikowana, bo nie stawiamy na jedno mieszkanie lub jeden metal szlachetny, a na szeroki zakres spółek działających w różnych branżach i krajach, dzięki czemu „nie trzymamy zbyt wielu jaj w jednym koszyku”.

Zupełnie szczerze? Uważam, że na początek inwestorowi wystarczy inwestycja w akcje i obligacje skarbowe. Oczywiście można rozważyć także dodanie np. domieszki złota lub inwestycję w mieszkanie na wynajem, jeśli ktoś ma zdolność kredytową, ale podstawą mogą być same akcje i obligacje, a życie można komplikować później. Dlatego za chwilę przedstawię 3 pomysły na proste portfele inwestycyjne zbudowane na podstawie samych akcji i obligacji skarbowych.

Jak już jesteśmy przy komplikowaniu życia, to warto wspomnieć o obecnych na rynku od kilkunastu lat kryptowalutach, spośród których najbardziej znany bitcoin grzeje umysły (zwłaszcza młodych) inwestorów już od wielu lat. Kosmiczne stopy zwrotu, ogromna zmienność i brak możliwości prostej wyceny kryptowalut sprawiają, że inwestorzy długoterminowi na ogół dodają ich do portfela maksymalnie 5-10% lub nie inwestują w nie w myśl zasady „nie inwestuj w to, czego nie rozumiesz”. I nie piszę tu, że bitcoina nie da się zrozumieć technicznie, bo sam wiem, jak działa, ale chodzi raczej o brak możliwości zrozumienia procesu wyceniania bitcoina, który jest jednym z najbardziej spekulacyjnych aktywów naszych czasów.

Najprościej będzie na przykładach.

PRZYKŁAD 1: OSOBA O WYSOKICH OSZCZĘDNOŚCIACH.

Omówię najpierw osobę inwestującą 60 tysięcy złotych w ciągu roku, czyli 5 tysięcy złotych miesięcznie, która jest w 2 progu podatkowym (32% PIT) oraz wybrała portfel 2. spośród powyższych pomysłów na portfele inwestycyjne. Przypomnę, że portfel 2. to 60% ETF-u iShares MSCI ACWI UCITS ETF USD (IE00B6R52259, ISAC/IUSQ) oraz 40% obligacji detalicznych 10-letnich EDO indeksowanych inflacją. W celu uproszczenia załóżmy, że limit IKE w danym roku wynosi okrągłe 26 000 złotych, a limit IKZE – 10 000 złotych. Inwestor chce mieć 60% akcji i 40% obligacji, czyli (kwotowo) w 1. roku z 60 tysięcy aż 36 tysięcy chce przeznaczyć na akcje, a 24 tysiące złotych na obligacje skarbowe. 

Łączne limity wpłat na IKE i IKZE to dokładnie 36 000 zł (26 000 + 10 000 zł), więc inwestor może rozplanować to tak, by na IKE i IKZE umieścić same akcje, co jest sensowne w długim terminie, bo instrumenty przynoszące największy oczekiwany zysk zakupi na kontach o korzyściach podatkowych. Obligacje znajdą się poza IKE i IKZE (na regularnym rachunku rejestrowym w BM PKO BP), dzięki czemu środki te będą szybciej dostępne (zwrot z IKE trwa nawet do 30 dni, a przedwczesny wykup obligacji z rachunku rejestrowego trwa 5 dni roboczych), co w kontekście obligacji jest dużą zaletą.

PRZYKŁAD 2: OSOBA O UMIARKOWANYCH OSZCZĘDNOŚCIACH.

Drugi przykład to osoba inwestująca w ciągu roku 24 000 złotych, czyli 2 tysiące złotych miesięcznie, która jest w 1. progu podatkowym (12% PIT) i też wybrała portfel numer 2 spośród wcześniej przedstawionych pomysłów. Limit IKE wynosi ponownie 26 000 zł, a limit IKZE 10 000 złotych. Skoro z 24 000 zł chcemy mieć 60% akcji i 40% obligacji, to kwotowo daje to 14 400 zł w akcjach i 9 600 zł w obligacjach. Jako że 24 000 zł to mniej niż limit samego IKE, to inwestor ma tu pewną zagwozdkę, bo biorąc pod uwagę bycie w 1. progu podatkowym IKZE jest mniej więcej tak samo opłacalne, jak IKE, ale ewentualny wcześniejszy zwrot z IKZE może tę osobę nawet wprowadzić w szkodliwy 2. próg podatkowy, więc IKE jest tu preferowane.

Opcja #1: Samo IKE. No i tu powstają schody, bo nie istnieje obecnie IKE umożliwiające zarówno inwestowanie w ETF-y notowane za granicą (np. w Niemczech lub Wielkiej Brytanii) oraz w polskie detaliczne obligacje skarbowe (np. EDO). Najbliższym przybliżeniem takiego portfela będą zatem:

• Konto SUPERIKE w BM PKO BP, na którym kupisz obligacje detaliczne EDO oraz jeden z ETF-ów notowanych na GPW (polskiej Giełdzie Papierów Wartościowych), np. ETF Amundi S&P 500 (ETFSP500), który jednak nie jest ETF-em na akcje z całego świata, a ETF-em na akcje największych spółek z USA.
• Maklerskie IKE w DM BOŚ lub BM mBanku, na którym kupisz ETF na akcje z całego świata oraz obligacje skarbowe z GPW Catalyst, np. odpowiednik EDO w postaci obligacji IZ0836, które opisałem w tym wpisie.

Druga opcja pozwoli nam jednak zainwestować w „poprawną” część akcyjną i obligacyjną portfela #2.

Opcja #2: Akcje na IKE, obligacje na IKZE. Inwestor zakłada IKE w formie maklerskiej z dostępem do ETF-ów zagranicznych (np. XTB, DM BOŚ, BM mBanku/eMakler IKE) oraz IKZE Obligacje w BM PKO BP i kupuje akcje na IKE oraz obligacje skarbowe 10-letnie EDO na IKZE zgodnie z docelowymi proporcjami portfela (60/40). Ta opcja jest preferowana, bo pozwoli wykonać plan na portfel numer 2 zgodnie z pożądanym typem instrumentów.

Najlepszą radą dla początkującego inwestora pasywnego jest po prostu stworzenie sobie rutyny inwestycyjnej. Jeśli wypłatę otrzymujesz 10 dnia każdego miesiąca, to po jej otrzymaniu od razu „odetnij” stały odsetek, np. 10, 20 lub 30 procent wypłaty i przekieruj ją na swoje konto lub konta maklerskie w celu dokonania zakupu instrumentów finansowych. Samego zakupu dokonuj od razu, nie bawiąc się w wyczekiwanie dołków cenowych lub próby przewidywania przyszłych kursów aktywów, które praktycznie bez wyjątków kończą się gorszym wynikiem od regularnego inwestowania niezależnie od ceny, sytuacji na rynkach i opinii guru internetowych na temat tego, czy akcje będą zyskiwały, czy traciły.

Dlatego „po prostu kupuj!” i stwórz sobie rutynę. Zobaczysz, że po 6 lub po 12 miesiącach wejdzie Ci to w krew tak, jak płacenie czynszu i innych opłat, a sam proces zakupu ETF-ów i obligacji nie będzie dla Ciebie trudniejszy od dokonywania zwykłego przelewu bankowego. Jednak aby to wszystko „ogarnąć”, warto prowadzić plik do śledzenia inwestycji i mieć je wszystkie w jednym miejscu.